Varend monument

Geschiedenis in het kort

Zeilende schelpenvaart

Laden & lossen met een paard

Bruinvisch zeilt huisje terug naar Zoutkamp

Boek bestellen

Geschiedenis in het kort

In 1902 liep de Bruinvisch van stapel bij scheepswerf Welgelegen van de Gebroeders Draaisma te Franeker. Bij de bouw had de Friese dektjalk een afmeting van 23,37 x 4,86 x 1,90 meter (lxbxh) en een draagvermogen van 122 ton.

De Bruinvisch voer tot de jaren zestig onder meer met turf uit de Drentse venen, stront en aardappelen uit Friesland, hout naar Maastricht, ansjovis en schelpen van de Waddenzee, bieten uit Noord- en Zuidwest Nederland, lood en ijzer uit het Luikse industriegebied, steenkool uit het Ruhrgebied, passagiers van de Waddeneilanden en vee uit Purmerend.

Toen de huidige schipper en eigenaar, Cees Dekker in 1972 de Bruinvisch kocht, was het schip nog slechts een casco, alles was er af gesloopt. In de jaren die volgden heeft hij de tjalk met veel onderzoek en handarbeid van kaal casco weer onder zeil gebracht. Al vrij snel maakte de Bruinvisch weer tochten (op de motor), dit keer met passagiers. Sinds het begin van de jaren tachtig verdient Cees met de zeilende passagiersvaart ook daadwerkelijk zijn brood. Het varen met gasten gebeurt zoveel mogelijk op de manier waarop de oude schippers dat deden.

In april 2003 is de Bruinvisch opgenomen in het register voor varende monumenten. Cees heeft het schip zoveel mogelijk teruggebracht in de oorspronkelijke staat van 1902, met allerlei tussentijdse veranderingen, zoals de motor, de ankerlier, de zeillier en de schootlier. Slechts de betimmering in het ruim is nieuw. Inmiddels heeft de Bruinvisch een onmiskenbare eigen sfeer gecreëerd. Het schip vertegenwoordigt inmiddels in zijn behoud, verschijning en nog steeds voortdurende bedrijfsmatige exploitatie een stukje levend varend monument.

Zeilende schelpenvaart

Als je een schip restaureert, hoort daar ook bij dat je er mee doet, waarvoor het schip oorspronkelijk is gebouwd: laden, lossen en zeilen met vracht. Dat geeft immers een compleet beeld van hoe het er vroeger aan toe ging. In 1996 kwam een lang gekoesterde wens van Cees uit. Op verzoek van het Zuiderzeemuseum zeilde hij met de Bruinvisch een vracht schelpen van Harlingen naar de drie kalkovens in Enkhuizen. Heel even waande hij zich weer terug in de tijd. In 2007 beleefde Cees een dergelijke ervaring met de Bruinvisch opnieuw. Dit keer zeilde de Bruinvisch met 33 kuub kokkelschelpen van Harlingen naar Hasselt, waar de vereniging tot behoud van het historische bedrijfsvaartuig Hassailt (www.hassailt.com) organiseerde. Twee bijzondere bemanningsleden maakten de tocht mee: Frans Horjus, zoon van oud schipper van de Bruinvisch IJme Horjus, en zijn neef Jelle Horjus. Frans is op het schip geboren en heeft er 28 jaar lang op gevaren. Voor de Bruinvisch was de route naar Hasselt bekend terrein. Het schip kwam er in haar zeilende vrachtvaarttijd ook dikwijls met een lading schelpen.
Met een vracht schelpen is het anders varen dan met passagiers. Tegen de golven in loopt het schip veel beter door dan met passagiers. Een leeg schip stampt veel eerder dood. En door de massa schelpen komt het schip niet zo snel stil te liggen als anders. Met vracht zeilen levert een mooi samenspel op tussen wind, water en schip.

Laden & lossen met een paard

Niet alleen de restauratie en het vrachtzeilen, maar ook het laden en lossen hoort bij het verhaal van de Bruinvisch. Als je je gaat afvragen hoe het laden en lossen vroeger gebeurde, kom je allerlei zaken tegen die van belang zijn. Hoe moet je bijvoorbeeld met zo min mogelijk energie een schip laden of lossen? Voor het laden van hoog naar laag kan een glijplank (loopplank) gebruikt worden. Voor het lossen kan je je eigen ellebogenstoom (draaien aan de lier) gebruiken of je schept en sjouwt met een hele ploeg mensen het schip leeg. Een paard behoort ook tot de mogelijkheden. Cees heeft al een paar keer een demonstratie hiervan gegeven. Onder andere op de Beurs voor Klassieke Schepen in Medemblik en tijdens de havendagen in Harlingen. Een paard tilde onder begeleiding van zijn eigenaar, Klaas Kuiken, de lading met een hijsdraad uit het ruim van de Bruinvisch. Het is natuurlijk altijd fascinerend om een goede samenwerking te vinden tussen paard, mens en de klus die geklaard moet worden. Het paard moet bijvoorbeeld zoveel mogelijk in de lengterichting van het schip trekken, omdat anders het schip tegen de wal getrokken wordt. Door het overhalen van de lading maakt het schip namelijk een schommelende beweging waardoor de bodem en de zijkant kunnen beschadigen.

Cees hoopt vele anderen, die ook een authentiek zeilend vrachtschip hebben, hiermee te stimuleren om het oude vak van vrachtzeilen te bewaren.

Bruinvisch zeilt huisje terug naar Zoutkamp

In 2008 gaat de Bruinvisch een visserswoninkje uit Zoutkamp over het IJsselmeer en de Wadden terugbrengen van het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen naar Zoutkamp. Het hele idee is een project van kunstenares Ida van Lee. Het Zoutkamphuisje is in 1969, bij de afsluiting van de Lauwerszee, gesloopt en zou in het openluchtmuseum in Enkhuizen worden opgebouwd. Dat is nooit gebeurd. Het Zuiderzeemuseum ontdekte vrij recent de restanten van het Zoutkamphuisje. Op 27 en 28 juni worden de materialen geladen in het leefruim, dat voor deze gelegenheid weer een keer omgebouwd wordt tot laadruim. Het schip zal op weg naar Zoutkamp verschillende steden aan doen. Op 10 juli wordt de Bruinvisch feestelijk binnengehaald door de oude vissersvloot in Zoutkamp. Meer informatie over deze "zouttocht" staat op www.zouttocht.nl.

Boek bestellen

In het boekje "Zand in het zog. Over de Friese dektjalk Bruinvisch, 1902-2002" kunt u meer lezen over de geschiedenis van de Bruinvisch. Het boekje geeft een reconstructie van een aantal gebeurtenissen die zich in de afgelopen honderd jaar rond de Friese dektjalk hebben afgespeeld. Het verhaal is grotendeels gekleurd en van anekdotes voorzien door de huidige schipper en eigenaar, Cees Dekker, die veel heeft zitten praten met de oud schipper van de Bruinvisch, IJme Horjus en zijn familie. Het schip is bijna tijdloos en de erkenning van het schip als varend monument betekent hopelijk dat dit unieke schip in zijn oorspronkelijke staat voor het nageslacht bewaard blijft. Het boekje kost € 14,90 en is verkrijgbaar in de boekhandel ISBN90-70886-50-2. U kunt het ook per e-mail of telefonisch bij schipper Cees Dekker bestellen.

[ Vorige ] [ Volgende ]